So sánh các giấy phép mã nguồn mở

Với những ai quan tâm đến phần mềm mã nguồn mở (OSS) thì việc tìm hiểu các giấy phép (license) của mỗi sản phẩm mã nguồn mở rất quan trọng. Bài viết so sánh các giấy phép phổ biến trong OSS của Dave McLoughlin là nguồn tham khảo đáng để đọc.

Xếp các trích dẫn (citations) theo thứ tự và thu gọn

LaTeX cho phép tạo các trích dẫn (citations) để tham chiếu đến các tài liệu tham khảo tương ứng.

\LaTeX{} [1] is a document preparation system for the \TeX{} [2] typesetting program.

Trong ví dụ trên, [1], [2] là các trích dẫn. Tài liệu tham khảo tương ứng sẽ được để trong phần \bibliography{}. Nhiều trích dẫn có thể được gom lại và liệt kê chung trong dấu ngoặc vuông như [6, 4, 5, 22, 27, 29]. Mặc định trong trường hợp nhiều trích dẫn, LaTeX không xếp thứ tự và không thu gọn cho dễ nhìn, ví dụ: [4–6, 22, 27, 29]. Gói natbib hoặc cite có thể giúp thực hiện điều đó. Hãy đặt những dòng sau ở phần đầu file .tex, trước \begin{document}.

\usepackage{cite}

hoặc

\usepackage[sort&compress]{natbib}

Sau đó, chạy latex/pdflatex và bibtex như bình thường. Dạng trích dẫn trong bài sẽ được sắp xếp và nhóm lại hợp lý và dễ nhìn hơn. Gói natbib có một đặc điểm là tương thích tốt với gói hyperref (dùng để tạo các liên kết trong tài liệu pdf). Do đó, nếu cần dùng hyperref thì bạn nên sử dụng natbib.

Qui luật tiến hóa của tự nhiên

Tôi trở thành nhà sinh vật học từ lúc nào nhỉ? Không đâu. Tự nhiên tôi thấy nhớ Darwin và qui luật tiến hóa của tự nhiên mà ông ta phát biểu. Tất cả là vì như thế này:

Thời gian rồi chúi mũi vào công việc nên lơ đễnh dzụ cập nhật tin tức VN (chủ yếu cập nhật bằng “kênh” đặc biệt . Hôm nay lò dò lên Tuổi trẻ để refresh thì bắt gặp ngay cái tin nóng hổi “Quốc hội thảo luận dự án Luật cư trú: Sổ hộ khẩu hay thẻ cư trú?“. Hăm hở đọc (một phần vì nó cũng liên quan đến cuộc sống … sau này của mình, một phần vì quan tâm đến các ông bà nghị sĩ đang đại diện cho mình ở cơ quan “quyền lực nhất nước”). Thông tin thu lượm được đã làm tắt đi một phần nào cái phấn khích ban đầu ấy. Đến lúc này, lúc mà kinh tế VN, theo cách nói của các nhà lạc quan trong nước, là đang chuyển mình mạnh mẽ; lúc mà chỉ còn bao lâu nữa VN sẽ là thành viên của WTO mà thách thức nhiều hơn cơ hội; mà các ông bà nghị sĩ còn ngồi bàn bạc với nhau là giữ sổ hộ khẩu hay chuyển sang hình thức thẻ cư trú (hiện đại hơn?). Xem ra, làn sóng trí thức trẻ và hiện đại mới chỉ là khẩu hiệu đầu môi, hoặc chỉ là mới mấp mé ở cửa ra vào Quốc hội chứ chưa thể hiện được gì. Để bàn bạc kĩ hơn thì chắc phải lật lại xem sổ hộ khẩu là cái gì và tại sao cần nó?

Sổ hộ khẩu (SHK) có xuất xứ từ đâu thì cũng không nhiều người am tường (nhất là thế hệ trẻ như mình ), nhưng nó có công dụng gì thì hầu như ai cũng biết qua? SHK là một trong những vật chứng pháp lý ghi nhận sự “tồn tại” của một hoặc nhiều công dân tại một địa phương nào đó (ngoài SHK còn có những loại khác như tạm trú ngắn hạn, dài hạn, etc.). Sự tồn tại được để trong dấu nháy kép bởi vì ý nghĩa của SHK đối với sự tồn tại, hiện diện của một công dân nào đó vẫn không rõ ràng rành mạch lắm. Nhưng công dụng của nó thì cực kỳ quan trọng: một công dân không thể làm chứng minh nhân dân nếu không có hộ khẩu, một đứa trẻ không thể đến trường tại nơi nó đang cư trú (hợp pháp) với bố mẹ nếu không có hộ khẩu (hoặc tạm trú dài hạn xem như ngang bằng với hộ khẩu), trước đây có thời gian, công dân không thể đứng tên nhà nếu không có hộ khẩu, … Còn rất rất nhiều công việc quan trọng mà nếu không có hộ khẩu thì chắc chắn không thể nào xúc tiến được (nếu không có những-người-mà-ai-cũng-biết-là-ai !!!).

Chính quyền địa phương quản lý người dân theo những hộ gia đình. Mỗi hộ gia đình sẽ được ghi nhận bằng một SHK riêng, do một người làm chủ hộ đứng tên chịu trách nhiệm. Khái niệm hộ gia đình khá rộng, đó có thể là cặp vợ chồng son, hoặc một gia đình hai thế hệ, hoặc có thể là cả một gia đình tứ đại đồng đường. Khi có một thành viên mới chào đời, chủ hộ sẽ sẽ tiến hành làm thủ tục khai báo và địa phương sẽ ghi nhận thành viên mới bằng một mục mới trong SHK. Khi một thành viên chuyển đi nơi khác, ra nước ngoài, hoặc mất đi, địa phương sẽ ghi nhận bằng cách bỏ đi mục tương ứng trong SHK. Khi có thành viên lập gia đình không sống chung với bố mẹ thì phải đăng ký thành một hộ gia đình mới. Như vậy, SHK là phương tiện để quản lý công dân của chính quyền. Nhưng nếu như mọi thứ tuần tự nhi tiến như thế thì chắc chắn các ông bà nghị nhà ta không bỏ thời gian quí báu ra bàn bạc nhiều vậy. Sự thật là có quá nhiều vấn đề phát sinh từ cái SHK. Với vốn thông tin hạn hẹp, tôi chỉ xin đơn cử một vài ví dụ. Đó là cái vòng lẩn quẩn “hộ khẩu-nhà” ở Saigon. Giả sử anh A là một anh giáo quèn từ tỉnh xa vào Saigon lập nghiệp. Anh có vợ và con. Con của anh sẽ phải đi học một trường phổ thông nhưng thủ tục nhập trường đòi hỏi hộ khẩu thành phố! Và để có hộ khẩu thành phố thì anh phải chứng minh điều kiện tiên quyết là công việc làm ổn định và một cái nhà do anh là sở hữu chủ (những điều kiện “hậu quyết” thì ngoài tầm bài này nên không bàn kĩ). Sau thời gian dành dụm, anh ta mua một ngôi nhà và xin đứng tên sở hữu chủ. Oái ăm một cái, hộ khẩu gốc của anh A vẫn ở tỉnh, thế nên ở Saigon người ta từ chối quyền đứng tên sở hữu nhà của anh. Tình thế lẩn quẩn và bế tắc này xuất hiện rất phổ biến! Ví dụ nhỏ thứ hai là, giả sử anh A được chấp nhận hộ khẩu TP bằng cách nào đó (mà-có-thể-ai-cũng-biết) thì phải làm lại thẻ công dân với mã số mới, kéo theo một loạt các điều chỉnh thông tin lằng nhằng vì những thứ giấy tờ dựa trên thẻ công dân.

Bây giờ, nếu bàn về việc giải quyết những vấn đề phát sinh (mà các ông bà nghị gọi là qui định “ăn theo”, khoảng 420 văn bản theo thống kê của Bộ CA!) thì sẽ lại giống các ông bà ấy, mà theo tôi nghĩ, là đang tìm cách tỉa các cành lùm xùm của một cái cây ăn hại. Sao các ông bà nghị không đặt vấn đề thẳng ra giống như tiêu đề bài báo: không dùng SHK mà nghĩ đến hình thức khác thuận tiện và khoa học hơn, thì sẽ chặt bỏ một cây ăn hại và trồng một cây ăn quả? Tôi chưa hiểu rõ định nghĩa thẻ cư trú trong ý nghĩ của các ông bà nghị, nên không dám lạm bàn về nó. Nhưng tôi thiết nghĩ là không cần thêm một thứ thẻ gì hết ngoài thẻ công dân (được gọi là CMND), còn việc dùng thẻ điện tử hay giấy, polymer thì tùy điều kiện mà triển khai. Thử hỏi một công dân đang cần tiến hành một thủ tục hành chính xem người đó phải chuẩn bị bao nhiêu thứ giấy tờ: CMND, SHK,…? Và thử đối chiếu xem thông tin trên CMND và SHK thì có thừa thiếu cái gì cần bổ sung nhau không? Vậy, nguyên nhân sâu xa của việc duy trì hệ thống quản lý nhân khẩu SHK là gì? Tại sao hệ thống với nhiều bất cập đó tồn tại quá lâu như vậy? Không có SHK thì sẽ có lợi gì, và lực lượng nào của xã hội bị ảnh hưởng và ảnh hưởng như thế nào? Và cuối cùng là nên cải tiến hệ thống đó theo hướng nào? Tôi xin nêu ra những ý kiến mang màu sắc chủ quan (và có phần phiến diện vì bản thân tôi là công dân bình thường nên góc nhìn từ phía người sử dụng của hệ thống)

Thẻ công dân có thể thay thế hoàn toàn SHK nếu bổ sung thêm thông tin và cải biến hình thức đăng kí cư trú. Thẻ công dân đã có thông tin cơ bản về một cá nhân nào đó. Việc sử dụng SHK chỉ có tác dụng là quản lý các hộ gia đình (và thống kê dân số?) và thực sự không cần thiết. Cải biến hình thức đăng kí cư trú bằng cách cho phép một cá nhân tạm trú bất kì nơi đâu trong nước, nhưng họ phải đăng kí với cơ quan quản lý nơi họ cư trú trong vòng vài ngày sau khi đến hoặc đi. Điều kiện để đăng kí cư trú là có nhà ở (thuê hoặc mua) và có sự chấp thuận của chủ nhà thể hiện trên giấy đăng kí cư trú bằng chữ kí. Nếu là hộ gia đình thì con cái có thể đăng kí cư trú với sự bảo lãnh của bố hoặc mẹ. Hệ thống này loại bỏ sự tồn tại với nhiều bất cập của SHK và mang lại sự tự do trong cư trú và đi lại cho công dân (theo Hiến pháp rõ ràng). Có thể có vấn đề đặt ra là: nếu người ta không đăng kí thì sao? Thì đó chính là cư trú bất hợp pháp. Người cư trú bất hợp pháp sẽ không được hưởng những quyền lợi mà người cư trú hợp pháp có, như sự bảo vệ của pháp luật khi cần thiết, quyền được đi làm (liên quan tới giấy phép đi làm và giấy xác nhận cư trú). Như vậy, nó khuyến khích sự tự giác của cá nhân và cho họ có quyền lựa chọn của riêng họ. Đa số các hệ thống ở các nước tiên tiến đều áp dụng hình thức này, không hiểu vì lí do gì ở VN vẫn chưa có (hoặc chưa thể hiện là bắt đầu nghĩ đến nó và triển khai). Việc triển khai ban đầu có thể tốn kém nhiều tài chính và nhân lực, nhưng nó thực sự là một trong các giải pháp kết hợp để cải cách bộ máy hành chính quá ì ạch của VN để vận động kịp với các nước khác. Cái lợi của hệ thống “thẻ công dân + đăng kí cư trú” là giảm bớt sự phức tạp và rắc rối trong thủ tục hành chính, giảm bớt thời gian và tiền bạc mà người dân đã phải tiêu tốn bởi sự phức tạp đó. Không nên để quyền lợi và sự tự chủ của một công dân bị hoạnh họe và gây phiền hà bởi các công dân (nhân-viên-hành-chính) khác. Ngoài ra, nó mang lại một hệ thống thông tin quản lý thông suốt trong cả nước chứ không theo kiểu vùng miền như hiện tại. Hệ thống với nhiều tiện lợi như vậy mà chưa triển khai thì chỉ có thể biện minh bằng những lí do tiêu cực, chẳng hạn như hệ thống này sẽ mang đến hậu quả khó khăn khi loại ra những nhân công thừa trong bộ máy hành chính (mà những người đó thường lại có quan hệ dây mơ rễ mà và không-minh-bạch trong suốt hệ thống), hoặc nó sẽ mang lại khó khăn không-thể-nói-ra cho các lực lượng an ninh.

Sự việc khiến tôi nhớ Darwin bởi vì nếu ông ấy còn sống thì quan điểm của ông về qui luật tiến hóa của tự nhiên rất có thể sẽ không như ông đã nói vì nó không đúng khi áp dụng trong trường hợp này. Nhưng tận đáy lòng, tôi vẫn hằng tin là Darwin không thay đổi quan điểm.

Du học sinh – chuyện nên vui hay buồn

Hôm nay qua mailling list nhận được link về bài báo này, đề ngày 09/12/06, nhưng tôi nhớ là có một bài báo tương tự trên báo Thanh niên mùa Noel năm ngoái. Bài báo trên báo Thanh niên đã biến mất (có lẽ vì vấp phải sự phản đối từ các du học sinh và cả đọc giả trong nước), giờ lại xuất hiện ở Vietnamnet, với chú thích là “Theo Thông tin thương mại”, tức là từ một nguồn khác nữa. Xin trích lại những đoạn nóng (mặt) nhất:

Chuyên gia du lịch bụi các xứ Châu Âu là Trần Long – du học sinh Pháp áp dụng triệt để những “mánh” mà sinh viên nước nào cùng dùng để giảm thiểu chi phí cho những chuyến đi:“Nếu như đi nhiều, bạn sẽ phát hiện thấy là có những chuyến tàu họ không hề kiểm tra vé. Ví dụ tuyến đi từ Monaco về Nice (Pháp) chẳng hạn, nhưng cái này ai liều lắm mới áp dụng.Hoặc ở Đức, có loại vé cuối tuần WE giá 28 euro cho 5 người. Mình cứ lên tàu, đi quanh quẩn, thế nào chẳng có một cụ ông cụ bà đi một mình, hoặc một nhóm khuyết 5 nào đó cho mình đi ké. Nếu họ xuống ga trước mình, mình xin lại vé và đi tiếp…”

Tôi không thể nghĩ ra một lí do để biện minh cho việc tác giả bài báo nghĩ thế nào mà cổ xúy và phổ biến những tư tưởng nguy hiểm như thế này trên mặt báo (báo Thanh niên và VNN). Và cũng không hiểu, các nhân vật chính của bài báo nghĩ gì mà lại có thể phát biểu và hành động như thế. Tương lai của đất nước sẽ ra sao nếu (lỡ) đặt vào tay những người như họ? Dường như vẫn còn ăn sâu đâu đó cái tư duy văn minh lúa nước thiển cận, chỉ có biết đến bản thân mà không biết rằng như thế là làm xấu đi hình ảnh Việt Nam trong mắt thế giới bên ngoài. Suy nghĩ thế, hành động thế, để rồi phàn nàn tại sao ở nước sở tại, người ta xét visa, giấy tờ ghê quá (vì không tin tưởng); tại sao người Việt (và China nữa) đi CH Czech chơi thì “dù có một ngày cũng phải xin visa” trong khi công dân Sing, Thái, Nhật thì thoải mái. Biện minh rằng nước mình nghèo, dân mình nghèo nên phải tiết kiệm từng đồng. Đồng ý là phải tiết kiệm, nhưng để tiết kiệm vài chục Euro mà vứt cả quốc thể vào sọt rác thì có nên không?
Tôi chia sẻ tư tưởng tâm huyết của một người bạn…

“tất cả chúng ta hãy cùng tiêu chí xây dựng và tiếp thị hình ảnh con người-đất nước Việt Nam từ những chuyện nhỏ nhất. Dù chưa chắc ra cơm, ra cháo gì nhưng cũng được cái biết là thế hệ sau con cháu chúng ta không bị phân biệt đối xử như hiện nay”

Nhân chuyện này, tôi nhớ lại dịp tâm sự với một bác lái xe. Lúc ấy bác bảo tôi nhìn về phía lề đường đang được tu sửa dở dang có mấy đống cát đá. Một người dân kéo chiếc xe kút kít xúc đầy cát đá rồi thản nhiên kéo về nhà mình. Bác nói nửa đùa nửa thật : bao giờ người ta làm ngược lại, chở từ nhà ra góp vào làm đường thì VN mới giàu lên được.

Từ niềm tin tuyệt đối đến critical thinking

Trên Tuổi trẻ Online, tôi đọc bài báo này của một du học sinh, trong đó cung cấp cho ta góc nhìn về giáo dục đại học ở Mỹ. Ý kiến mà tôi đồng cảm là:

Khác biệt lớn nhất là sinh viên được quyền chất vấn giáo sư. Sinh viên không bị bắt buộc phải theo ý kiến của bất cứ ai, có thể có luận điểm của riêng mình chừng nào anh bảo vệ được luận điểm ấy

Đúng là phải như thế. Ở cấp đại học, một sinh viên nên tập luyện cho mình thói quen đừng quá tin tưởng tuyệt đối vào sách vở hoặc lời thầy giáo. Điều đó có nghĩa là với một luận điểm nào đó cũng nên tiếp tục đặt những câu hỏi để xem xét mọi khía cạnh, e.g.: liệu luận điểm này có còn đúng khi thay đổi chỗ này chỗ kia, etc. Những câu hỏi này có thể tự biện giải bằng hiểu biết của mình hoặc thảo luận với bạn bè, giáo sư. Việc bất đồng quan điểm là chuyện bình thường và mỗi người có thể đặt luận điểm riêng vào các cuộc tranh luận.
Thế giới thay đổi hằng ngày, một luận điểm hôm nay đúng nhưng ngày mai có thể không còn phù hợp. Để bắt kịp với những thay đổi đó thì phương pháp trên không tệ tí nào

Các diễn đàn sinh viên Việt Nam (to be updated)

Các diễn đàn (sinh viên) VN luôn là nơi mà chúng ta dễ tìm các bạn bè đồng hương ở một xứ sở xa lạ. Tôi chợt nảy ra ý thu thập thông tin về các diễn đàn sinh viên vòng quanh thế giới để lưu lại cho bản thân và mọi người có thể tham khảo về sau. Vì quĩ thời gian và thông tin eo hẹp nên không thể cập nhật đầy đủ. Mọi người có ai biết thông tin về diễn đàn (sinh viên) VN thì vui lòng comment, tôi sẽ cập nhật vào danh sách.

Europe

• SVA (Austria)
• Moscow (Russia): có hai nơi, không biết nơi nào là chính: http://svvn.ru/forum, http://www.sinhvienmos.ru
• ĐH TH Moscow
• SVVN Germany
• Leipzig (Germany)http://www.svvn-leipzig.de, http://www.sv-leipzig.de
• Dresden (Germany)
• Karlsruhe (Germany)
• Hannover (Germany)
• Heidelberg (Germany)
• TU Freiberg (Germany)
• Stuttgart (Germany)
• SV UK (UK): http://www.saoviet.co.uk, http://www.svuk.org.uk/forums
• Netherlands
• Daugau France: http://diendan.daugau.com, http://adevf.com
• AEVN France
• VINAKUL (Belgium)
• Switzerland
• Finland
• Tuổi trẻ CZ (Czech)
• Minsk (Belarus)
• Du học sinh Bắc Âu

Asia-Pacific

• Japan
• Melbourne
• Australia
• New South Wales, Australia
• SVVN (S.Korea)
• VNKU S.Korea
• Sungkyunkwan Uni. (S.Korea) (diễn đàn nhỏ, free hosting -> có thể bị down)
• Taiwan
• Singapore: Nanyang, NUS
• Peking – China
• AIT Thailand:
• Malaysia

America

• Hội SV Southern California (US)
• VietAbroader (cảm ơn bạn H.N.Hoàng)

What are little things we, young Vietnamese, can do for our country?

Câu hỏi trên tôi chợt nghĩ đến khi đọc “12 little things every Filipino can do to help their country” trên Tuổi Trẻ online.

1. Hãy tuân thủ luật giao thông. Hãy tuân thủ luật pháp.
2. Khi mua sắm, hãy yêu cầu có hóa đơn chính thức.
3. Đừng dùng hàng nhập lậu. Hãy mua hàng sản xuất tại đất nước mình.
4. Hãy nói tốt và tích cực về đất nước và dân tộc.
5. Hãy tôn trọng cảnh sát giao thông, công an và nhân viên thi hành dịch vụ công.
6. Đừng xả rác bừa bãi. Hãy bỏ rác thải đúng nơi qui định. Hãy phân loại, tái chế rác thải và bảo vệ môi trường.
7. Hãy ủng hộ các quĩ cứu trợ, bảo trợ. Hãy làm việc từ thiện.
8. Hãy tôn trọng và hoàn thành nghĩa vụ bầu cử thật nghiêm túc.
9. Hãy trả lương cho nhân viên một cách công bằng.
10. Hãy đóng thuế.
11. Hãy nhận tài trợ cho một quĩ học bổng hoặc nhận nuôi một đứa trẻ mồ côi.
12. Hãy thực hiện công việc làm cha làm mẹ thật tốt. Hãy dạy con cái biết cách tuân thủ luật pháp và yêu nước.

Người lớn hãy tử tế hơn với tương lai đất nước

Thỉnh thoảng lên báo để dõi theo tình hình trong nước, cũng có nhiều tin vui về sự đổi mới, phát triển, về sự năng động của những bạn cùng thế hệ hoặc trẻ hơn, cũng có nhiều hạt sạn làm ê răng. Ừ, thì cũng tự nhủ rằng trên đời không có một cái gì thực sự hoàn hảo và mở lòng ra đón nhận với một niềm tin rằng những gì tiến bộ, tốt đẹp rồi sẽ ngày một nhiều hơn, nhiều hơn, sẽ lấn át và triệt tiêu những gì chưa hay. Cuối tuần đọc được tin này từ Tuổi trẻ mà không vui quá chừng.

Thử điểm lại một vài vụ tương tự gần nhất: vụ bé Trâm ở Đồng Tháp, vụ này, vụ em Hiền ở buôn Đôn. Rất nhiều ý kiến bức xúc, rất nhiều sự “bức xúc” của quan chức các ngành, bộ, thậm chí cả những đau lòng và băn khoăn của những người có chức có quyền (không thể loại trừ kiểu đau lòng “chính trị”). Nhưng những sự việc như thế này không có dấu hiệu được cải thiện mà có xu hướng ngày càng tệ đi. Những nguyên nhân như cách xử lý đối tượng vi phạm (ví dụ như “tạm đình chỉ các dân quân” ở vụ đánh học sinh lớp 9 ở TpHCM)… cũng chỉ là cái ngọn, cũng giống như kiểu giảm tai nạn giao thông bằng chiến dịch mũ bảo hiểm hoặc là bắt buộc có kính chiếu hậu.

Cái cách đối xử không hay (hoặc nói nặng là kiểu lính tẩy, kiểu quan nha) như thế này với thế hệ tương lai của đất nước vẫn còn, thì “người lớn” cũng nên tự xấu hổ và thôi đừng phiền trách vì sao thế hệ trẻ ngày nay thế này thế khác. Người lớn đối xử hiền hòa, độ lượng và tử tế với thế hệ trẻ thì có lẽ thế hệ trẻ sẽ tử tế hơn, đàng hoàng hơn và sẽ tạo ra một thế hệ con cái của họ cũng tử tế như thế.

Người lớn vượt đèn đỏ “làm gương” thì khó mà bảo con cái họ chờ đèn xanh, người lớn đụng chuyện là hùng hùng hổ hổ đòi ăn tươi nuốt sống người ta thì khó mà dạy con cái chịu lép khi gặp chuyện tương tự? người lớn thản nhiên ăn hối lộ, nhận phong bì, vơ vét của công thì làm sao dạy con cái thanh liêm, liêm khiết (tệ hơn nữa, có khi còn dạy con cái là nếu mình không ăn người khác ăn, đại loại thế)? người lớn vẫn muốn làm ăn một cách đảo điên, điêu ngoa, gian dối, hàng giả, hàng nhái thì làm sao dạy con cái thiện tâm, trung thực? người lớn vì lợi riêng mà bất chấp, đang tay đầu độc nước, đầu độc đất, đầu độc không khí,… thì làm sao dạy con cái bảo vệ rừng, bảo vệ đất, bảo vệ màu xanh? Người lớn đi ra nước ngoài ăn cắp ở siêu thị, đi tàu trốn vé, sống bất hợp pháp, làm ăn phi pháp, rước lấy quốc nhục,… thì thử hỏi làm sao dạy con cái giữ danh dự, thể diện quốc gia, quốc thể, quốc thống?

Tương lai đất nước là của những thế hệ trẻ tiếp nối cha anh. Đầu tư cho thế hệ trẻ là đầu tư cho thịnh vượng và phát triển lâu dài. Người lớn, hãy đừng nói ngoài miệng là yêu nước, là thương nòi, là mong muốn đưa nước ta ngang hàng với năm châu bốn bể, mà hành động thì lại đang góp phần nào làm suy hao, hư hỏng thế hệ trẻ. Hãy đối xử tử tế hơn với thế hệ trẻ thì tương lai đất nước mới mong được sáng sủa.

Soạn tài liệu TeX tiếng Việt (UTF-8)

LaTeX được yêu thích không chỉ trong giới nghiên cứu (nhất là Khoa học Máy tính và Toán, Vật lý) mà còn được sử dụng nhiều trong cộng đồng Nix và Mac (non-MS). Một khó khăn đối với cộng đồng người dùng LaTeX ở Việt Nam là sự hỗ trợ soạn tài liệu bằng tiếng Việt. Hiện tại đã có rất nhiều giải pháp, trong đó, đáng chú ý là tác giả Nguyễn Hữu Điển ở viện Toán (HN) với các gói hỗ trợ soạn LaTeX tiếng Việt với font ABC trên PcTeX, dự án VnTeX hỗ trợ tiếng Việt cho LaTeX và TeX thông qua các gói macro và phông chữ, dự án Omega định nghĩa chuẩn TeX Unicode dựa trên sự hỗ trợ chuẩn ISO-10646 trên (La)TeX.

Mặc dù có nhiều cách tạo tài liệu LaTeX tiếng Việt, nhưng hiện tại việc sử dụng mã Unicode là xu hướng trội hơn bởi các lý do là đa số các hệ thống máy tính hiện tại đều có font Unicode nhưng chưa chắc có các font như VNI, TCVN, BKHCM, v.v… Sử dụng mã Unicode không những hỗ trợ soạn tài liệu tiếng Việt mà còn các tài liệu đa ngữ. Trong phạm vi bài viết này, tác giả sẽ trình bày các bước để soạn một tài liệu (La)TeX tiếng Việt Unicode trên Windows và Linux.

Phần 1: Windows

1.1 Cài đặt LaTeX

Trên môi trường Windows, bạn có thể dùng MikTeX hoặc TeXLive. Cả hai gói đều hỗ trợ tốt cho việc sử dụng LaTeX. Gói MikTeX có một tính năng hay, đó là khi biên dịch tài liệu TeX mà có một gói bị thiếu thì sẽ hiện ra thông tin để chọn tải về. TeXLive không cung cấp tính năng tương tự nên người dùng phải tự cài đặt. Trong phạm vi bài này thì MikTeX được chọn là môi trường TeX minh họa trên Windows.

Tải gói MikTeX rồi cài đặt với những tính năng mặc định, giả sử cài MikTeX vào thư mục tạm gọi bằng bí danh là MIKTEKROOT. Sau đó, thiết lập biến môi trường PATH trỏ đến thư mục MIKTEKROOTmixtekbin để bạn có thể dùng lệnh latex hoặc pdflatex tại bất kỳ cửa sổ lệnh (command prompt) nào.
Sau bước này, chúng ta giả thiết là bạn đã có môi trường (La)TeX trên Windows.

1.2 Chuẩn bị các gói hỗ trợ tiếng Việt Unicode

1.2.1 Cài đặt gói hỗ trợ tiếng Việt

Sử dụng trình Package Manager (menu Start/MikTeX/Browse Package), sau đó chọn gói vntex để trình Package Manager tự tải về cài đặt. MikTeX có tính năng tự động tìm gói bị thiếu để cài. Như vậy, thay vì thực hiện bước này, có thể bắt đầu bước kế tiếp: soạn thảo một file .tex theo hướng dẫn, dùng trình biên dịch pdflatex. Trình pdflatex sẽ kích hoạt quá trình tải gói bị thiếu. Chỉ cần chấp nhận tùy chọn mặc định (và có thể chọn mirror thích hợp) là quá trình cài đặt gói hỗ trợ tiếng Việt sẽ hoàn thành.

1.3 Soạn thảo tiếng Việt Unicode

Bạn có thể soạn thảo tiếng Việt trong LaTeX bằng một trong những trình soạn thảo hỗ trợ Unicode sau (chú ý chọn encoding là UTF-8):
- Notepad
- Notepad2
- Notepad++
- UniRed
- EmEditor (free edition)
- Meva

Ngoài ra, nếu bạn sử dụng môi trường Eclipse thì có thể soạn LaTeX bằng gói plugin TeXclipse khá mạnh và thuận tiện, không phụ thuộc hệ điều hành, chỉ cần có Java Runtime Environment. Bạn chỉ định encoding cho file .tex là UTF-8 trong Eclipse thì có thể soạn thảo tiếng Việt với Texclipse. Đây là một giải pháp tốt vì Texclipse hỗ trợ soạn thảo TeX với nhiều tính năng hay như hightlight, auto completion, completion aid, soạn thảo và tích hợp .bib, etc.

Để gõ được tiếng Việt trên Windows thì bạn cần thêm trình bộ gõ, chẳng hạn Unikey, hoàn toàn miễn phí, gọn nhẹ và chạy ổn định. Unikey hỗ trợ khá nhiều bảng mã như TCVN, VNI, BKHCM, Unicode,etc. và hỗ trợ các kiểu gõ quen thuộc Telex, VNI, hoặc tốc ký.

1.4 Tạo tài liệu LaTeX tiếng Việt

1.4.1 Soạn tài liệu

Dùng bất kì một trình soạn thảo nào ở trên, soạn một file tv.tex

\documentclass{article}
\usepackage[utf8]{inputenc}
\usepackage[vietnam,english]{babel}
\title{Dùng tiếng Việt (UTF-8) trong \LaTeX}
\begin{document}
\selectlanguage{vietnam}
\maketitle
\section{Tiêu đề}
\subsection{Tiểu tiêu đề}
Một vài đoạn văn bản
\end{document}


Nội dung này có thể xem như là khung sườn cho các tài liệu LaTeX tiếng Việt của bạn, chú ý những phần sau:

\usepackage[utf8]{inputenc}
\usepackage[vietnam,english]{babel}

và

\selectlanguage{vietnam}

Như vậy, một tài liệu LaTeX tiếng Việt có sườn (template) đơn giản như sau:

\documentclass{...}
\usepackage[utf8]{inputenc}
\usepackage[vietnam,english]{babel}
\title{...}
\begin{document}
\selectlanguage{vietnam}
\maketitle
%text here
\end{document}

Chú ý: nếu trình biên dịch LaTeX phàn nàn về gói utf8 thì thay bằng gói utf8x (thêm chữ x)

1.4.2 Biên dịch và tạo tài liệu PS hoặc PDF

Dùng các trình biên dịch như latex hoặc pdflatex để biên dịch tài liệu tv.tex

latex tv.tex
dvips tv.dvi
ps2pdf tv.ps

hoặc

pdflatex tv.tex

Phần 2: Linux

2.1 Cài đặt môi trường TeX

Các hệ thống Linux hầu như đều có kèm theo phần mềm teTex hoặc TexLive. Hiện tại, bộ TexLive rất phổ biến trên các Linux distro. Ví dụ cài TexLive trong Debian hoặc Ubuntu:

$ sudo apt-get install texlive-latex-base

Sau đó chấp nhận các lựa chọn cài đặt mặc định. Để kiểm tra môi trường LaTeX, bạn có thể gõ lệnh latex hoặc pdflatex ở dấu nhắc lệnh  Tuy nhiên, một chú ý quan trọng là hệ thống Linux phải được thiết lập locale là UTF-8. Các hệ thống Linux sau này thường thiết lập mặc định locale là UTF-8 vì phải hỗ trợ môi trường việc đa ngữ. Các hệ thống chưa có locale là UTF-8 thì cần phải thiết lập mới có tiếng Việt được. Sau đây là hướng dẫn tóm tắt thiết lập locale cho dòng Debian/Ubuntu. Các dòng khác cũng tương tự.

Kiểm tra locale của hệ thống hiện tại:

$ locale

Nếu kết quả hiện ra chưa phải là UTF-8 thì bắt đầu cấu hình

$ sudo dpkg-reconfigure locales

Tiếp theo là chọn một locale UTF-8 trong danh sách (ví dụ: en_US.UTF8). Thêm hai dòng sau vào file /etc/profile và khởi động lại máy:

export LC_CTYPE=en_US.UTF-8
export LANG=en_US.UTF-8

2.2 Chuẩn bị gói hỗ trợ tiếng Việt Unicode

Cài đặt gói hỗ trợ tiếng Việt (texlive-lang-vietnamese):

$ sudo apt-get install texlive-lang-vietnamese

2.3 Trình soạn thảo TeX hỗ trợ Unicode

Như đã nêu ở phần 1 (Windows), bạn có thể sử dụng plugin TeXclipse/Eclipse, chỉ định encoding cho file .tex là UTF-8, và soạn thảo tài liệu LaTeX tiếng Việt với Texclipse. Ngoài ra, đa số các Linux distro có sẵn các trình soạn thảo hỗ trợ Unicode như Vim, gedit, kate. Nếu bạn cài Kile (cần thư viện KDE), Texmaker, Winefish thì sẽ có trình soạn thảo TeX tốt hơn. Về bộ gõ tiếng Việt trên Linux thì bạn có các sự lựa chọn là x-unikey, xvnkb, scim đều làm việc khá ổn.

2.4 Tạo tài liệu LaTeX tiếng Việt

(xem phần 1.4)

\

Một cách “đào mỏ”

[Note: for testing purpose only -- I'm moving home from Yahoo! 360]

Đa số chúng ta đều biết rằng Internet cung cấp một kho thông tin khổng lồ quí giá, tốc độ chuyển thông tin nhanh, v.v… Điều quan trọng là cách thức khai thác thông tin từ đó.

Từ xưa, kênh thông tin quan trọng trên net có lẽ là từ các newsgroup và mailing list. Ngoài ra, các kênh instant messaging hay IRC cũng đóng vai trò quan trọng hình thành các cộng đồng ảo cũng như các kênh thông tin giá trị. Ngày nay, các kênh thông tin nở rộ, từ báo điện tử đến các mạng xã hội. Các kênh tin ấy, dù ở hình thức nào thì có một tiêu chí chung là tăng tốc độ chia sẻ thông tin, làm giàu kiến thức. Vậy, làm thế nào để nhanh chóng nắm thông tin, gạn lọc thông tin, hoặc chia sẻ thông tin? Cách phổ biến nhất là lướt trên mạng với trình duyệt (browser), sử dụng các máy tìm kiếm (search engine), tham gia các mailing list, các diễn đàn (forum), v.v… Ở đây mình giới thiệu một cách mà có lẽ cũng nhiều người biết, đó là sử dụng các trình đọc tin (news reader) để khai thác thông tin một cách đơn giản và hiệu quả (cost = 0$ + time).

Tin tức trên net đã chuyển từ dạng thụ động (passive) sang chủ động (active). Trước đây, một trang báo, trang tin đăng một bài mới và .. chờ độc giả. Bây giờ, trang báo chủ động đẩy thông tin về người dùng bằng nhiều cách mà phổ biến nhất là dùng RSS, Atom. Người đọc chủ động chọn kênh tin, thiết lập chu kì cập nhật tin tức, hoặc có thể lọc tin theo một tiêu chuẩn nào đó, phân loại nguồn tin, v.v… Để thực hiện điều đó, người đọc cần chỉ cần trang bị một trình đọc tin (còn gọi là RSS readers, feed readers, feed aggregators, news readers, search aggregators).

Các trình đọc tin thì rất nhiều trên net, kể cả miễn phí, nguồn mở, lẫn thương mại. Ngoài chức năng chính là hỗ trợ đọc tin tức, gạn lọc, tìm kiếm, thì mỗi trình có thể bổ sung nhiều tích năng khác, hoặc tích hợp với trình duyệt web, đọc email, blogging, v.v… Ở đây, mình tạm thời phân ra thành hai nhóm (chủ yếu là các trình đọc tin miễn phí) dựa theo môi trường hoạt động của trình đọc tin.

1. Standalone news reader: chuyên dụng, chạy độc lập trên PC hoặc Mac hoặc đa nền (Java), không cần qua web browser hoặc đã có tích hợp sẵn web browser.
- Vienna: open source, trình đọc tin ưa thích của mình, một điểm xuất sắc nhất là Vienna miễn phí (trên Mac OS X thì đa số trình đọc tin nói riêng, và phần mềm khác, là không miễn phí)
- Akregator: open source, chạy trên nền KDE/Linux
- Juice: lập trình bằng Python, chạy trên Mac, Linux, lẫn Windows
- FeedReader: chạy trên Windows
- RssReader: chạy trên Windows, yêu cầu .NET framework
- Omea Reader
- Rss Bandit: Win + .NET
- Mozilla Firefox: chức năng Live Bookmarks, hơi hạn chế về tổ chức cấu trúc feed.

Các trình duyệt phổ biến hiện tại như Firefox, Safari, Opera, IE 7, v.v… hoặc các trình đọc email như Thunderbird, Outlook, Apple Mail, Microsoft Mail,… cũng đều hỗ trợ đọc news group lẫn RSS feed, Atom feed.

2. Web-based news reader: là các portal chạy trên nền web trong đó có tích hợp trình đọc tin, tính năng cũng tương tự các trình đọc tin standalone). Ưu điểm của các trình web-based portal là không phụ thuộc hệ điều hành là gì, chỉ cần có trình duyệt web là được.
- Google Reader: nếu bạn hay sử dụng Gmail và các dịch vụ tích hợp trong Google thì đây là lựa chọn thích hợp.
- My Yahoo (thuận lợi nếu bạn đã có account Yahoo)
- Bloglines
- NewsFree

Cách sử dụng các trình đọc tin cũng không quá phức tạp. Nếu bạn sử dụng các trình standalone, bạn có thể thiết lập một trình đọc tin mặc định trong hệ thống bạn đang dùng (tùy chọn này thì hầu như trình đọc tin nào cũng có và sẽ hiện ra câu hỏi cho bạn chọn). Sau đó, mỗi khi bạn kích vào một feed link (RSS, hoặc Atom) thì trình đó sẽ tự nhận ra và cập nhật vào danh sách tin tức của bạn. Riêng với trình đọc tin trên web (web-based) thì bạn phải copy các feed links rồi nhập vào bằng tay. Một số trang tin có thể tạo liên kết sẵn với trình đọc tin như Google hoặc My Yahoo, bạn chỉ việc kích vào đó, sau đó có thể phải đăng nhập bằng account của bạn, thế là xong. Tùy theo chức năng của trình đọc tin, bạn có thể chia thành các nhóm, ví dụ tin kinh tế, chính trị, công nghệ, blog, phim ảnh, du lịch, mua bán, … hoặc bạn có thể thiết lập các bộ lọc để gạn lọc các thông tin bạn quan tâm, …

Vậy, feed link là gì và bạn tìm ở đâu? Trước đây thì các trang tin chưa có nhiều hoặc không có feed links, hiện tại thì đa số trang đều cung cấp feed links. Bạn thử tìm đâu đó trong trang tin, hoặc thường gặp nhất là trên ô chứa địa chỉ website của các trình duyệt web (ví dụ như ngay trang bạn đang đọc đây, là blog của Yahoo!360, trên ô địa chỉ, phía mé phải), một biểu tượng có các dợn sóng lan tỏa từ một điểm tròn … đó chính là feed link (biểu tượng thường có màu chuẩn là màu cam nhưng có thể biến tấu với màu khác, dạng hình chuẩn hình vuông tròn cạnh, nhưng có thể được biến tấu thành hình vuông cạnh, tròn,v.v..) . Ngoài ra, bạn có thế gặp biểu tượng hình vuông/chữ nhật, nền xanh, có chữ RSS bên trong, hoặc hình chữ nhật có chữ XML bên trong, cũng đều là feed link.

Bạn thử kích chuột vào các kí hiệu đó và thử xem sao. Chúc bạn thành công và khai thác được nhiều thông tin quí giá.